Onze identiteit verdwijnt niet vanzelf. We laten haar verdwijnen.

Gepubliceerd op 16 november 2026 om 09:07

Er wordt de laatste jaren nogal gesproken over de Nederlandse identiteit. Of het land blijft zoals we het kennen. Migratie, landschap, tradities, onze boeren, onze dorpen. Eigenlijk alles is onderwerp van gesprek en zorgen als het gaat over de manier waarop ons mooie land verandert.  

Ik begrijp die zorgen. Sterker nog, ik deel de overtuiging dat we zuinig moeten zijn op wat Nederland, Nederland maakt.  

Maar voordat we voortdurend anderen vertellen dat zij zich aan onze identiteit moeten aanpassen, moeten we misschien onszelf eerst een andere vraag durven stellen:  

Wat is de Nederlandse identiteit eigenlijk?  

Klinkt eenvoudiger dan het is.  

Nederland is meer dan molens, klompen, kaas en tulpenvelden. Of de grachtengordel. Nederland is ook het coulisselandschap van de Achterhoek, Limburgse heuvels, Friese meren, Veluwse boerderijen, Brabantse gemoedelijkheid of de Zeeuwse kust, het zijn ook de vissersdorpen, kerktorens, streekmarkten en dorpsfeesten. 

En juist daar zit iets belangrijks volgens mij. Dat moeten we vast willen leggen. 

Misschien klinkt het idealistisch om de identiteit van een dorp, streek of provincie te benoemen en vast te willen leggen. Maar zo vreemd is dat nu ook weer niet.  

Kijk naar Fryslân.  

Daar namen de Provinciale Staten in Oktober 2024 een motie van BBB aan om karakteristieke geuren en geluiden van het Friese platteland als zintuiglijk erfgoed te erkennen. Het kraaien van een haan, loeien van koeien, tractoren en andere landbouwmachines die aan het werk zijn, de geur van mest of vers gemaaid gras: het zijn niet zomaar geluiden en geuren. Ze vertellen iets over een streek, haar geschiedenis en over de mensen die er wonen en werken. 

Ook Limburg heeft naar het Friese voorbeeld gekeken. De Provincie heeft verkend welke plaats zintuiglijk erfgoed binnen het bestaande erfgoedbeleid kan krijgen. Interessant is dat daar juist de gemeenschap een belangrijke rol heeft gekregen. Erfgoed wordt immers niet vanuit een provinciehuis of gemeentehuis bepaald. Mensen bepalen zelf welke gebruiken, geuren, verhalen, tradities en kenmerken zij belangrijk genoeg vinden om door te geven aan de volgende generaties.  

En precies daar ligt een kans voor heel Nederland.  

We hoeven niet te wachten op Den Haag die ons vertelt wat de Nederlandse identiteit betekent.  

Begin gewoon zelf. Onderaan.  

In onze eigen dorpen en streken.  

Stel uzelf de vraag: wat is kenmerkend voor ons dorp of onze streek? Welke gebruiken horen bij ons? Welke gebouwen landschappen, geuren en geluiden willen we behouden? Welke verhalen vertellen we aan onze kinderen? Welke feesten vieren we? Welke waarden vinden we zo belangrijk dat we die over vijftig jaar nog steeds terug willen zien?  

Daar zou iedere dorpsraad, buurtvereniging of lokale gemeenschap al mee aan de slag kunnen, als dat nog niet gedaan wordt.  

Vervolgens kunnen gemeenten en provincies die lokale identiteit erkennen en waar mogelijk meenemen of vastleggen in beleid.  

De Kukelekuwet.  

Over die naam mag best een beetje gelachen worden. Misschien ook wel typisch Nederlands. Maar achter die naam zit een serieuze gedachte: wie ergens gaat wonen, bouwen of beleid maakt, moet zich realiseren dat een omgeving al een geschiedenis en karakter had voordat hij er kwam.  

Een plattelandsdorp is geen woonwijk waar toevallig nog een paar boeren zitten.  

Het kraaien van een haan hoort bij het platteland. Een tractor op de weg evengoed. Kerkklokken horen erbij. Net zoals een streekgerecht, dialect, jaarlijkse optocht of een oude boerderij kunnen iets vertellen over de identiteit van een plaats.  

Dat betekent niet automatisch dat alles wat oud is, goed is. Of nooit kan veranderen. Nederland heeft zich ontwikkeld en zal dat blijven doen.  

Maar veranderen is iets anders dan vergeten. En wat weg is, komt niet vanzelf meer terug.  

Zet daarom bij de ingang van onze dorpen niet alleen de plaatsnaam, maar ook een bord wat vertelt wáár iemand binnenkomt. Geef ieder dorp de ruimte om daarop in enkele woorden en afbeeldingen te laten zien wat het dorp of streek kenmerkt.  

Niet bedacht door een communicatie of marketingbureau, maar door de inwoners zelf.  

Begin bij inwoners, verenigingen, boeren, ondernemers, kerken, historische verenigingen en dorpsraden. Beschrijf de plaats, bescherm wat bescherming verdient en geef nieuwe generaties mee waarom tradities, landschappen en gebruiken ertoe doen.  

De Nederlandse identiteit hoeft geen museumstuk te worden.  

Daarom moeten we het debat over identiteit omdraaien. Niet eindeloos bespreken wat we dreigen kwijt te raken, maar vastleggen wat we willen behouden. 

Ze moet geleefd worden.  

We hoeven haar niet opnieuw uit te vinden. Maar haar herkenbaar maken, benoemen en durven beschermen.  

Bestrijd het wokeactivisme eens met nuchter tegenactivisme: Nederland is hard toe aan de Kukelekuwet.  

 

Bert Schouwstra 


Reactie plaatsen

Reacties

B. Overdijk
6 dagen geleden

Hier wordt de spijker op z'n kop geslagen. Beleidsmakers zouden hier veel meer aandacht moeten schenken